Kada su u pitanju kulturna bogatstva ovog kraja srešćete nekoliko zanimljivih gradjevina i objekata. Most nad Bukovicom datira iz rimskog perioda, sa šesnaestometarskim kamenim lukom. Nedaleko od mosta nalazi se uklesana figura Vedskog boga Mitre koja je usjecena u žrtveni oltar. Na kamenu se nalazi inskripcija In visctus augustus.
U okviru Nacionalnog parka brojne su nekropole i tumuli. Isticu se svojom ljepotom i stećci – grcka i rimska groblja. Svakako najreprezentativniji na ovom području su manastiri i crkve. U mjestima Novakovići i Bare Žugica nalazi se veći broj stećaka koji svjedoče o bogatoj istoriskoj podlozi ovog kraja. Od crkava posebo su lijepe crkva Svetog Preobraženja u Žabljaku, kao i istoimena u Kršu. Crkva Svetog Spasa u Maloj Crnoj Gori i crkva Svetog Đordja u Novakovićima.
Manastirski kompleksi u dolini Tare su; manastir Dovolja, star vise od 500 godina, te manastiri Svetog Arhanđela na Tari i manastir Dobrilovina koji je u prošlosti bio jedan od najvažnijih kulturnih centara u ovom kraju. Pored ovih sakralnih objekata prisustne su razvaline gradova i utvrđenja,ali kao jedan dio etnološke baštine svakako se moraju pomenuti i sama planinska naselja.
Na katunima Dobrog dola srescete porodice koje ljeti odlaze sa svojim velikim stadima visoko u planinu i ostaju tamo tokom ljetnjih mjeseci.
U blizini Pljevalja na lokalitetu Preslica u prirodno zasječenoj stijeni uklesan je u polju paganskog žrtvenika natpis posvećen orijentalnom božanstvu Mitri, čiji je kult u II i III vijeku naše ere poštovan širom rimskog carstva.
STEĆCI BARE ŽUGIĆA
Nekropola se nalazi na Jezerskoj visoravni pored Žabljaka u neposrednoj blizini susjedne nekropole Grčko groblje. Smeštena je tik uz lokalni asfaltni put. Udaljenost ovog lokaliteta od Žabljaka je 14km i dio je puta Žabljak-Bare Žugića-Njeguvođa-Žabljak.
Ovaj lokalitet je, kao i Grčko groblje lako dostupan autom I biciklom. Zatalasana površ visoravni je odličan kutak za boravak porodica sa djecom. Pogled koji se pruža zahvata veliki dio Durmitorskog masiva planina.
Većina stećaka je utonula u zemlju, najveći broj stećaka je nagrižen erozijom, zubom vremena te ni nemaju pravougaonu formu Osim ornamenata na par stećaka, nema vidljivih ukrasa. Glavni adut nekropole je brojnost stećaka kojih ima oko 70 i prelijep prirodni ambijent na obodu Durmitorskog nacionalnog parka sa pogledima na planinski masiv – slično nekropoli Grčko groblje.
Nekropola je uvrštena na UNESCO-ovu listu svjetske baštine.
STEĆCI NOVAKOVIĆI
Grčka nekropola nalazi se desetak kilometara jugoistočno od Žabljaka u kontaktnoj zoni Nacionalnog parka ,,Durmitor“.
Nalazi se na oko 200 metara sjeverozapadno od Ribljeg jezera u zaseoku Novakovići. Smeštena je na blagom uzvišenju u neposrednoj blizini Ribljeg jezera sa pogledima na masiv Durmitora (Šljeme).
Stećci su položeni na blago uzdignutoj, površini od oko 500 m2. gdje je registrovano 49 stećaka orijentisanih istok-zapad, uključujući: 10 ploča, 27 sanduka i 12 krovnih nadgrobnih spomenika. Dekoracije se mogu primijetiti na 22 nadgrobna spomenika.
Tu su motivi običnih stilizovanih krstova, štitova, slike čovjeka sa mačem i štitom, scene iz lova, ali natpisa nema.
Smatra se da ovo nalazište pripada srednjem vijeku i načinu drevnih komunikacija.
Napravljeni su od bijelo-sivog krečnjaka i različitih su veličina i stanja očuvanosti. Sudeći po prirodnom ambijentu, broju nadgrobnih spomenika, dizajnu i ukrasima pretpostavlja se da su se ovde sahranjivani viđeniji ljudi sa okolnih prostora u periodu XIV i XVI veka.
Stećci – nadgrobne ploče su kao kulturna baština naroda sa ovih prostora upisane na UNESCO listu svjetske baštine.
Prelistajte dokument gde su slikovito prikazani Stećci (srednjovekovna groblja), a možete ih i posetiti u pratnji vodiča.
MOST NA ĐURĐEVIĆA TARI
Izuzetno graditeljsko djelo savremene arhitekture, simbol i neizostavna atrakcija kanjona rijeke Tare je grandiozni most na Đurđevića Tari, između sela Budečevica i Trešnjica. Veliki betonsko lučni most projektovao je jedan od najvećih građevinskih stručnjaka Kraljevine Jugoslavije, ing. Mijat S. Trojanović. Građen je od 1938 do 1940.god. godine. Kada je dovršen, bio je najveći drumski most od armiranog betona u Evropi i jedan od nekoliko najvećih i najljepših saobraćajnih objekata ove vrste u svijetu.
Svojom snažnom petolučnom konstrukcijom, od koje je glavni luk s rasponom od 116 metara, uzdiže se nad kanjonom dubokim preko 150 metara.U vrijeme Drugog svjetskog rata, da bi spriječili prelazak neprijateljskih jedinica u Crnu Goru 1942.godine, partizani su srušili jedan luk mosta.
Zadatak je izveo građevinski inženjer Lazar Jauković, koji je učestvovao u izgradnji mosta. Tada je srušena konstrukcija poslednjeg malog lučnog otvora u dužini od 44 m, dok su ostali djelovi mosta ostali neoštećeni. Jaukovića su Italijani uhvatili i strijeljali na odsječini
mosta. U neposrednoj blizini podignut mu je i spomenik, u znak sjećanja na njegovo herojsko djelo.
Poslije oslobođenja, Most je saniran i svečano pušten u saobraćaj septembra 1946. godine.
SREDNJOVEKOVNI GRAD PIRLITOR
Osam kilometara istočno od Žabljaka, na ivici Jezerske visoravni na Durmitoru, na uzvišenju, visoko iznad Tare, nalaze se ostaci srednjovekovnog grada Pirlitora. U istorijskim izvorima se Pirlitor ne pominje, ali se vjeruje da potiče iz XIV vijeka i da ga je podigao Sandalj Hranić Kosača, bosanski vojvoda koji je do 1419. bio najmoćniji velikaš bosanske države.
Ovaj grad bio je najznacajnija veza izmedju srednjevjekovnog Dubrovnika i untrasnjosti Balkana. Sa Pirlitora, gdje je bilo malo utvrđenje, svakako za čuvanje puta, strmo je silazio u duboki kanjon Tare, ispod sela Levera. Na Jezerima je 1399. godine bio dvor Sandalja Hranića, a i herceg Stjepan Vukčić Kosača je 1453. godine boravio na Jezerima, gdje su vođeni razgovori sa dubrovačkim poslanicima o miru. Smatra se da je dvor Sandaljev i mjesto boravka Hercegovog bio baš Pirlitor.
Pirlitor je poznatiji po epskom junaku vojvodi Momčilu koji je poginuo zbog izdaje svoje žene. On se pominje u epskoj narodnoj pjesmi „Ženidba kralja Vukašina“. Narodna pjesma o vojvodi koji je živio u gradu Pirlitor jedna je od najpopularnijih legendi na ovim prostorima.
Prema legendi Momčilo je imao krilatog konja Jabučila, koji je danas simbol Žabljaka.
U Momčilovu lijepu ženu Vidosavu, po legendi zaljubio se gramzivi kralj Vukašin. Vidosava koja mu nije odoljela spržila je krila Jabučilu, te Momčilo nije uspio da odoli neprijatelju. Nakon pogibije svog vlasnika, Jabučilo se od tuge bacio u Crno jezero, pa ce vam neki od starosjedioca ovog PODRUCJA reci da se ponekad i danas iz jezera čuje vrisak Jabučila.
BUNAR ,,VAREZINA VODA“
Oko bunara ,,Varezina voda,, formirano je prvo naselje Žabljaka. Sve do izgradnje prvog vodovoda, bunar je bio jedan od rijetkih objekata-izvora života. Sam naziv dobio je po izvoru vode, koji je podsjećao na ključanje mlijeka prilikom kuvanja (variti-kuvati)
Prvi naziv Žabljaka bio je “Varezina voda”. Kasnije, dobija naziv “Hanovi” ili izvorno “Anovi”. Današnji naziv Žabljak dobija zvanično 1871. god.
Današnja replika bunara, nalazi se u centralnom dijelu grada, u neposrednoj blizini gradske pijace.
Durmitor između dva rata i nakon Drugog svetskog rata.